Mad Medic Inleiding
Soms loopt een missie, oefening of incident anders dan gepland. Ambulances raken vast, vliegtuigen kunnen niet landen, of de afstand tot het dichtstbijzijnde ziekenhuis is simpelweg te groot. Prolonged Field Care (PFC) is de praktische gedachte die zegt: als evacuatie uitblijft, moet de zorg in het veld wél op niveau blijven. Dit artikel legt uit waarom PFC een vast onderdeel moet zijn van je “what if”-planning, werkt de twaalf kerncapaciteiten concreet uit en laat zien waarom opleidingen zoals die van COROM goed aansluiten — ook voor civiele hulpverleners.
Waarom PFC in je what‑if‑scenario
PFC is geen niche voor speciale eenheden; het is een raamwerk dat voorkomt dat teams tijdens een crisis improviseren zonder middelen, procedures of beslisregels. Door PFC vroeg in scenario’s te integreren weet je welke minimale uitrusting je nodig hebt, welke vaardigheden je moet trainen en hoe logistiek en communicatie ingericht moeten zijn als transport faalt. Kort gezegd: PFC voorkomt paniek en onnodige fouten op momenten dat tijd en middelen schaars zijn.
De twaalf kerncapaciteiten
Hieronder vind je de twaalf capabilities, elk met een korte, praktische toelichting zodat je ze direct in je planning en trainingen kunt verwerken.
Monitor
Continu vitale functies volgen is essentieel. Gebruik robuuste, batterijgestuurde monitoren en train teams in trendherkenning: een dalende saturatie of stijgende hartslag over uren zegt meer dan één losse waarde. Documentatie en eenvoudige grafieken helpen bij overdracht.
Resuscitate
Vloeistof- en bloedproductresuscitatie in het veld vraagt protocollen: wanneer volstaan crystalloïden, wanneer is whole blood nodig? Denk aan draagbare transfusiekits, veilige toedieningsprocedures en kennis van permissieve hypotensie.
Ventilate & Oxygenate
Zuurstofvoorziening en ventilatie voorkomen secundaire schade. Zorg voor draagbare beademers, zuurstofconcentratoren of voldoende flessen en pas beschermende ventilatiestrategieën toe bij langdurige ondersteuning.
Airway Management
Een veilige luchtweg is prioriteit. Naast basismaatregelen moet je team kunnen werken met supraglottische hulpmiddelen en, in uiterste gevallen, cricothyroidotomie. Plan ook voor langdurig secretiemanagement en fixatie.
Sedation & Pain Control
Multimodale pijnbestrijding en doordachte sedatie houden patiënten comfortabel en maken procedures mogelijk. Stel protocollen op voor herhaalde dosering en monitor effecten op bloeddruk en ademhaling.
Physical Exam & Diagnostics
Doelgerichte diagnostiek, inclusief point‑of‑care ultrasound, verandert beslissingen. APUS‑vaardigheden (austere prehospital ultrasound) helpen bij het vinden van interne bloedingen, pneumothorax of vochtstatus.
Ongoing Nursing Care
Dagelijkse verpleegkundige zorg voorkomt complicaties: huidverzorging, wondzorg, positionering, voeding en DVT‑profylaxe. Kleine handelingen op dagbasis maken een groot verschil over meerdere dagen.
Advanced Surgical Procedures
Soms is een invasieve ingreep in het veld noodzakelijk: thoraxdrainage, fasciotomie of hemostatische maatregelen. Dit vereist training, steriele sets die passen in je logistieke concept en duidelijke criteria voor interventie.
Telemedicine
Specialistische consultatie via telemedicine verbetert besluitvorming. Zorg voor redundante communicatieroutes en vooraf afgesproken escalation‑protocollen zodat consults ook onder stress werken.
Prepare for Evacuation
Stabilisatie voor transport is een apart vak: fixatie, medicatieplanning tijdens verplaatsing en checklists voor apparatuur en medicatie. Oefen transportscenario’s zodat je weet wat er mis kan gaan onderweg.
Logistics
Logistiek bepaalt wat je kunt doen. Denk in lagen: wat draag je in je ruck, wat staat in voertuigen en wat is op een basis beschikbaar. Voorraadbeheer, houdbaarheid en koudeketen (voor bloed) zijn cruciaal.
Communication
Eenduidige, korte rapportages en fallback‑kanalen voorkomen misverstanden. Oefen communicatie onder stress en definieer wie welke informatie doorgeeft bij escalatie.
COROM en aansluiting op PFC
Opleidingen die PFC‑principes vertalen naar praktijk zijn goud waard. COROM (College of Remote & Offshore Medicine) biedt cursussen die precies dat doen: van hands‑on skills tot scenario‑gebaseerde besluitvorming in austere omgevingen. Hun aanpak koppelt klinische technieken aan logistiek en ethiek, waardoor deelnemers niet alleen weten wát ze moeten doen, maar ook waarom en wanneer. Voor medics betekent dat: minder theorie, meer toepasbare routines die je direct in je what‑if‑plan kunt opnemen.
Civiele relevantie en implementatie
PFC is niet alleen voor het leger. Rampen, afgelegen toerisme, expedities en grootschalige incidenten kunnen evacuatie vertragen. Civiele hulpverleners die PFC‑principes toepassen krijgen:
- Betere triage en realistische verwachtingen over wat in het veld haalbaar is.
- Praktische voorraadlijsten afgestemd op uren tot dagen zorg.
- Oefenscenario’s die vermoeidheid, logistieke beperkingen en communicatieproblemen simuleren.
Praktische stappen om te starten:
- Maak per capability een korte checklist: minimum, aanbevolen, ideaal.
- Oefen met scenario’s van meerdere uren tot dagen; laat teams rouleren om vermoeidheid zichtbaar te maken.
- Bouw uitrusting modulair: compacte ruck‑set voor snelle inzet, uitgebreidere truck/house‑sets voor langdurige inzet.
- Leg beslisregels vast: wanneer transfuseer je, wanneer voer je een veldprocedure uit, wanneer schakel je over op comfortzorg.
- Verbind met telemedicine‑opties en definieer communicatie‑fallbacks.
Afsluiting
PFC geeft planners en medics een gemeenschappelijke taal en concrete handvatten voor situaties waarin evacuatie niet binnen het uur lukt. Door de twaalf kerncapaciteiten te vertalen naar checklists, trainingen en logistieke keuzes voorkom je improvisatie onder druk en verbeter je uitkomsten. Tip voor in de praktijk: maak van één capability per maand het thema van je training — in een jaar heb je dan een solide PFC‑basis gelegd.
